джучидский летописец

Казахская женщина. 19 век. Левшин А.И. АI COLOR

Не нравятся мне некоторые процессы, происходящие между тюркскими народами. Приведу несколько ссылок для того, чтобы вы понимали: Ссылка 1 - начало октября Ссылка 2 и Ссылка 3 - буквально на днях Ссылка 4 - вчера На мой взгляд нет смысла ворошить этнические процессы и пытаться часть татар приписывать к ногайцам. В средневековье какие только этнические процессы не происходили. Снова их поднимать из глубин истории не даст положительных результатов и лишь создаст напряженность между народами на мой взгляд. Это только играет на руку силам, которым не выгодно единство тюрко-мусульман. Эпосы золотоордынской и постордынской эпохи это тоже наше общее наследие. И казахов, и ногайцев, и татар. Смысл его делить непонятно. Приведет лишь к ссорам, что опять же выгодно другим. Также мы видим, как в РФ идут споры о том, чтобы признать государственной исторической датой освобождение Руси от "ордынского ига" - Стояние на Угре 1480 года когда джучидские и русские войска встретились и без сражения разошлись. Академия Наук Татарстана заключила, что это незначительная дата и ее признание государственной может вызвать напряженность между народами. И теперь идут баталии. Также очень заметно как в соцсетях боты (скорее всего иностранные) пытаются рассорить казахов и кыргызов. Мол все произошли от кыргызов. Надо понимать, что боты влияют на неподготовленные умы. Думаю это и есть причина почему студентки из Кыргызстана сказали непотребные вещи о Кенесары-хане. Рассорить тюркские народы выгодно некоторым силам. И в последнее время это проявляется все чаще.

Pax mongolica: уйгурские управленцы Юань, ярлыки Золотой Орды и загадочное письмо Московии Исследовательница София Костогрызова о роли уйгур в Монгольской империи. «Миллиард.Татар» публикует заключительную часть статьи. Управленческая элита империи Юань Переводчиками буддийских текстов в Империи Юань также были, в основном, уйгуры. Наиболее знаменитыми переводчиками с тибетского на монгольский того времени являлись двое учёных-уйгуров — монах уйгурского происхождения, обучавшийся в школе сакья, Чойджи Одсер, хорошо подкованный в монгольском, уйгурском и тибетском, и его ученик Шаравсэнгэ. Их переводы гальванизировали попытки создания оригинальных монгольских буддийских писаний и вызвали перемены в истории монгольской литературы. П. Циме пишет о том, что указанные в колофоне имена имеют тюркское происхождение, что подтверждают данные Ю. Оды о резчике Анандашри, участвовавшем также в подготовке уйгурского перевода «Сутры о восьми светоносных». В поздний период правления династии Юань (1294-1368 гг.) китайские источники приводят сведения более чем о 200 уйгурах. Наиболее влиятельными государственными деятелями из уйгуров в это время были Тимур Буга и Еран Тимур - советник юаньского императора Шидебала. Уйгуры в этот период были самой крупной группой среди «сэму» в численном отношении. 60% уйгуров занимали посты в провинциях (из них 47 даругачи), 20% находились на службе при дворе, пять были военачальниками, 47 являлись учеными и членами академии Ханьлинь (из них 26 имели высшие ученые степени - цзиныпи). 28 человек из этих ученых занимали посты в государственном аппара¬те. Наиболее известными переводчиками китайской классической литературе на монгольский язык уйгурским письмом в первой половине XIV века были уйгуры - члены академии Ханьлинь: Кутур Турмиш (Хулуту Туэрмиши), Еран Тимур. Канцелярские служащие в Золотой Орде В других государствах Чингизидов, образовавшихся после распада Монгольской империи в 60-е годы XIII в. (Ильханат, Улус Джучи, Улус Чагатая), уйгуры также занимали управленческие и канцелярские должности. Исследователь Л.Ф. Абзалов пишет, что что уйгурские и иные этнические группы, пришедшие вместе с завоевателями, не терпели конкуренции в лице местных кадров. Вполне уместно по этому поводу привести слова Кул-Пулада, сказанные Бенсилу об уйгуре Коркузе: «Кул-Пулад сказал Бенсил-нойону: «Не следует его посылать, потому что он – уйгур; он не выполнит этого дела, а для себя обделает дела!». Согласно Рашид ад-Дину, Куркуз был назначен баскаком в Иране. «Из детей Куркуза были: Кутлуг-Бука, Яйла-Бука и другие братья». При жизни автора внуки Куркуза сыновья Кутлуг-Буки Уйгуртай и Газан-бахадур также занимали должности. Об уйгурах в улусах Хулагу и Чагатая пока мало исследований, поэтому мы остановимся на Улусе Джучи. Л.Ф. Абзалов в своей монографии «Ханские писцы. Из истории становления и развития канцелярской службы ханов Золотой Орды» пишет, что в Улусе Джучи на начальном этапе канцелярские должности занимали уйгуры, а также другие выходцы из Центральной Азии. Европейские миссионеры обратили внимание на тот факт, что управляющими ставок Бату и Сартака были христиане-несториане. Вероятно, местное, автохтонное население и вовсе не было представлено в орде правителя Улуса Джучи в качестве писцов-битикчи. Абул-Гази упоминает об уйгурах, служивших при дворе Шибанидов. Подробнее: https://milliard.tatar/news/pax-mongolica-uigurskie-upravlency-yuan-yarlyki-zolotoi-ordy-i-zagadocnoe-pismo-moskovii-3608

Наряд казахской невесты. Жетісу. 19 век. Источник

В Сарае при Узбек-хане имелось 13 соборных мечетей для совершения пятничной молитвы, согласно Ибн Баттуте. Из них 12 ханафитских, 1 шафиитская. Помимо них было еще множество других маленьких мечетей.

https://www.youtube.com/watch?v=dWfI0ArlUCc

Талапкер Уалиев: Бүгін студенттермен сабақ қызық өтті. Қалай ойлайсыздар, 15 жасар боксшы әлемдік бокс жұлдыздарын бәрін біле ме, олардың жек пе жектерін қайталап көре ме, олардың бокс стиліне еліктей ме деп сұрадым. "Иә, иә біледі" деп жауап қатты көпшілігі. Ендеше тарихты қалай білесіздер соны көрейік дедім. Студенттерге сендер 3 курста оқисыздар, әдетте осы кезде студенттер өздерінің болашақ ғылыми зерттеу бағыттарының контуры, сұлбасы көрініп жатады. Сүйікті кітаптар (ғылыми еңбектер), авторлар тізімі де қалыптасып, жаңа авторлармен толығып жатады. Ендеше маған сүйікті тарихшыларыңызды атаңыздар деп сұрадым. Студенттер мұндай сұрақты күтпеген болу керек, түрлері кішкене бұзылып кетті. Бірақ, студенттер деген тапқыр халық қой, арасында кейбіреулері неумело хитрить ете бастады. Парталардың арасынан "Ш. Уәлиханов", "Әлкей Марғұлан" деген жауаптар келе бастады. Әрине, арасында одан да бетер неубедительный әрі сәтсіз, тіпті күлкілі жауаптар да болды: "Геродот", "Ілияс Есенберлин", "Елдос Тоқтарбай", "Ахмет Байтұрсынұлы", "Олжас Сулейменов". Сосын гуглды қарай бастады білем, "Гумилев, Гумилев" деп жарыса айта бастады. Бір оқымысты бала "Жак Ле Гофф" деп жауап берді. Қасында жақындадым да сұрастырғым келді, .. қинамайын деп шештім. Жоқ, балапандар, бұларың өтпеді, қазіргі отандық тарихышларды атаңыз дедім. Бұл жерде Парето қағидасына (80/20) сай студенттердің басым көпшілігі беріліп, үнсіз қалды. Үміт қалған 20 пайызда еді. Жауаптар: "Тайыр Султанов" (ресейлік болса да қабылдадым), "Сұлтан Әкімбеков", "Мәмбет Қойгелдиев", "Ханкелді Абжанов", "Жақсылық Сабитов", "Радик Темиргалиев". Ал "Жак Ле Гофф" туралы айтқан оқымысты студент "Әділбек Қаратаев" деді. ...

В некоторых каналах неправильно интерпретируют слова Президента о том, что наши исконно религиозные слова заменены на арабские. Президент сам в сегодняшней речи использовал слово "Аллах" в отношении Бога. При этом не было речи о замене слова "Аллах" другими аналогами (типа Құдай), как пишут админы этих каналов. Скорее всего речь идет об ауызашар/ифтар, сәресі/сухур, Рамазан/Рамадан и других терминах, контекст которых понятен гражданам Казахстана. Так что не надо этим каналам на ровном месте раздувать слухи об исламофобии в Казахстане. У нас речь идет о сохранении языка. Казахский язык имеет свой ряд мусульманских терминов обозначающих исламские ритуалы и т.д. Эти термины складывались веками в нашей степи. Надо понимать наш местный культурный контекст перед тем как в каналах своих писать такие вещи.

https://www.inform.kz/ru/genetik-maksat-zhabagin-stal-pervim-kazahstanskim-laureatom-mezhdunarodnoy-nauch-5eccb55d

⚡️Мемлекет басшысы БҰҰ-ның ресми тілдерімен жалғайтын екі тілді және көптілді сөздіктер әзірлеуді тапсырды «Қазақ тілін халықаралық тілдер қауымдастығында өз орны бар тіл ретінде дамытуымыз керек. Ана тіліміздің өзге тілдермен байланысын қамтамасыз ету өте маңызды. Осы орайда, «Қазақ тілі» қоғамы жүзеге асырған Oxford Qazaq Dictionary жобасын жалғастыру керек деп есептеймін. Мен өзім бұл сөздікті қарап шықтым. Жалпы, пайдалы еңбек деп санаймын. Қазақ тілін Біріккен Ұлттар Ұйымының негізгі ресми тілдерімен жалғайтын сапалы екі тілді және көптілді сөздіктер әзірлейтін уақыт келді. Қазақ-француз, қазақ-испан, қазақ-қытай, қазақ-араб, сонымен қатар, қазақ-неміс, қазақ-итальян, қазақ-жапон, қазақ-корей, қазақ-парсы сөздіктерін жасау қажет. Қазақ-орыс сөздігін уақыт талабына сай жаңартқан жөн. Сөздіктердің электрондық нұсқасын әзірлеп, үнемі толықтырып отыру керек. Тілдің халықаралық байланысын нығайту арқылы мәдени және ғылыми ықпалдастыққа жол ашылады, еліміздің зияткерлік әлеуеті артады». t.me/aqorda_resmi

⚡️Қасым-Жомарт Тоқаев кейбір сөздердің қисынсыз аудармасына қатысты пікір білдірді «Бірақ жалпы тіліміз басқа іргелес елдердің тілдерімен салыстырғанда әлдеқайда таза деп айтсақ, дұрыс болар. Мысалы, бұрын өте сирек пайдаланған немесе мүлде пайдаланбаған «тұжырымдама, қағидат, жоспар, сыйақы, шәкіртақы, еңбек өтілі, кешенді, әмбебап, жүйелі, тыңайтқыш, жанармай, көгалдандыру, босқын, қырғи-қабақ соғыс, қоқан-лоқы, лаңкестік, есірткі, бітімгерлік күштер, мәмілегер, ғарыш, зымыран, жаһан, ғаламтор, тікұшақ, жасанды сана, пайыз, сынып» сияқты сөздер тілімізде кең қолданыс тапты. Бұл – жақсы дүние. Бірақ әр жақсы құбылыстың шегі болуы керек. Мысалы, «күйсандық (пианино), қылтима (балкон), субұрқақ (фонтан), себезгі (душ), қырыққабат (капуста), үнқағаз (газет), жеделсаты (лифт), желкөз (форточка)» және тағы басқа жасанды сөздердің қажеттілігі екіталай сияқты. Соңғы кезде дінге қатысты көне сөздеріміздің орнына араб сөздерін жиі қолдану сән болып кетті. Мұның да қажеттілігіне күмән бар. Жалпы, осының бәрі – өте өзекті мәселелер, сондықтан кәсіби ғалымдар өздерінің салмақты пікірлерін ортаға салуы қажет. Тіл ғылымына қатысты әмбебап, бәріне қолжетімді цифрлық жүйе әзірлеу маңызды. Бұл міндетті мемлекеттік деңгейде сапалы орындау үшін құрамына кәсіби тіл мамандары, ғалымдар, сарапшылар мен жалпы қоғам өкілдері кіретін арнайы жұмыс тобын құрған жөн деп санаймын. Жұмыс тобының қызметін үйлестіру Президент Әкімшілігіне жүктеледі». t.me/aqorda_resmi

⚡️Президент қазақ тілі орфографиясын ретке келтіру жұмысын келесі жылдың соңына дейін аяқтауды тапсырды «Әрине, бұл – қазақ ғылымының, яғни ғалымдардың әлеуеті мықты болуы қажет деген сөз. Ғылым дамыса, қазақ тілі де ғылым мен өндірістің тілі болмақ. Тарихи деректер мен мысалдар жеткілікті, мәселен – парсы, француз тілдерінің тарихы, ал қазіргі дәуірде ағылшын тілі бірінші қатарға шықты. Бұл тұста жоғары оқу орындарының рөлі аса маңызды. Университеттер қазақ тіліндегі ғылыми-зерттеу еңбектеріне айрықша назар аударуы қажет. Осы жерде тағы бір өзекті мәселеге тоқталып өткен жөн деп санаймын. Бұл – тілдегі бірізділік мәселесі. Өкінішке қарай, қазір қазақ тіліндегі кейбір сөздер, ұғымдар, тіпті, түсініктер әртүрлі қолданылып жүр. Бұл – жылы жауып қоя салатын жеңіл-желпі дүние емес. Себебі мұндай жағдай жұртты шатастырып, тіл тазалығына кері әсерін тигізеді. Сондықтан қазақ тілін қолдану ісінде нақты жүйенің, белгілі бір тәртіптің болуына баса мән берген жөн. Жалпы, осы мәселеге кең ауқымда қараған дұрыс. Ең алдымен, емле мен ережені түгендеп, жүйелеу керек. Бұған қоса, барлық сөздікті, соның ішінде орфографиялық сөздікті жаңартатын уақыт келді. Жоғарғы Кеңес Президиумының Жарлығымен ресми түрде бекітілген Қазақ тілінің орфография сөздігі Кеңес заманында, яғни 1983 жылы шыққан. Әрине, одан кейін де бірнеше сөздік жарық көрді. Алайда олардың ешқайсысы мемлекеттік деңгейде бекітілмеген, заңды күші жоқ. Кейбір көрші мемлекеттерде мұндай ғылыми еңбектер бес жыл сайын жаңартылып отырады. Сондықтан біз де қазақ тілі орфографиясының ғылыми негізін зерделеп, жедел түрде ретке келтіруіміз керек. Осы жұмысты келесі жылдың соңына дейін аяқтау қажет». t.me/aqorda_resmi

⚡️Мемлекет басшысы: «Төл тіліміз ұлтты ұйыстыратын, өркениетіміздің өрісін кеңейтетін «жұмсақ күшке» айналуда» «Мысалы, әлемге әйгілі тарихи тұлға Бейбарыс сұлтанның, ұлы ойшыл Абайдың, аса көрнекті ғалым Қаныш Сәтбаевтың ұлт өркениетіндегі орны мен еңбегі бірегей. Ал, бүгінде жаһан жұртының сүйікті әншісіне айналған Димаш Құдайберген, әйгілі Канн фестивалінде үздік актриса деп танылған Самал Еслямова, белгілі шахматшы, әлемнің бірнеше дүркін чемпионы Бибісара Асаубаева, бүкіл жапон халқына, соның ішінде императорға да өте танымал, кәсіби сумода жүрген жалғыз қазақ балуаны, жеңімпаз Ерсін Балтағұл (Кимбозан Харуки) және Higgsfield AI жаһандық стартап жетекшісі Ерзат Дулатов сияқты нағыз дарын иелері қазақтың мәдениетін, руханиятын, зияткерлік қуатын жан-жақты дәріптеп жүр. Халқымыз «Елдестірмек – елшіден» деп бекер айтпаған. Бұл азаматтарды еліміздің нағыз отаншыл перзенттері әрі рухани елшілері десек, артық болмас. Қазір Қазақстан көптеген шетел адамдары құрметпен қарайтын, ықпалды мемлекетке айналды. Сондықтан біз қазақ тілінің болашағына қатысты теріс көзқарастан аулақ болуымыз керек. Тіліміздің тағдыры күмәнді, белгісіз деп зарлай берсек, өзге елдер мен халықтар бізге қалай қарайды, қалай сенеді?! Үнемі түңіле беру оң нәтиже әкелмейді, мұндай әңгімені доғаратын кез келгеніне көзіміз әбден жетті». t.me/aqorda_resmi

⚡️Қасым-Жомарт Тоқаев: «Қазақ тілі» қоғамы – мемлекеттік тілдің мызғымас тұғырын нығайтып жүрген аса маңызды құрылым» «Сонау 1989 жылы іргесі қаланған ұйымның Егемен ел тарихындағы орны бөлек. Кезінде көрнекті ғалымдар – академиктер Әбдуәли Қайдар және Өмірзақ Айтбайұлының бастамасымен құрылған «Қазақ тілі» қоғамының тарихи жолын қазіргі буын өкілдері мен белгілі тіл мамандары лайықты жалғастырып келе жатыр. Бүгінде Ұйым мүшелері көптеген тиімді іс-шараларды, жасампаз жобаларды табысты жүзеге асыруда. Мен Мемлекет басшысы ретінде «Қазақ тілі» қоғамының әр мүшесіне шынайы ризашылығымды білдіремін. Заңғар жазушы Әбіш Кекілбаевтың «Тіл мерейі – ел мерейі» деген қысқа-нұсқа, мағынасы терең сөзі бар. Тіл – баршамызға ортақ құндылық. Тіл – Алланың құдіретінің арқасында адамдарға берілген үлкен сый әрі мүмкіндік. Тіл – адамзаттың негізгі жетістігі. Адам баласының ойдағыдай дамуының ең басты себебі де – тіл. Біз өркениетті ел ретінде ана тіліміз – қазақ тілінің абырой-беделін арттыру үшін бір ел болып табанды жұмыс істеуіміз керек. Бүгінгі жиынның басты мақсат-міндеті де – осы». t.me/aqorda_resmi

Отличное видео я считаю.

⬆️ Әбулхайр-хан "Тауарих гузида нусрат нама"ның бритиш лайбрарида сақланучи көшірмасындағы миниатюра.

ابوالخیر خان هӘбелхәер ханه «تواریخ گزیدهٔ نصرتنامه»ننک بریتیش لایبراری‌ده صاقلانوچی کوچرمه‌سنده‌گی مینیاتور

Примерно так. Тоже важный период нашей истории.

В разных источниках у казахов и ногайцев также указывается поговорка "Религия [ислам] досталась нам от Узбек-хана".

"... от Рождества Христова в 1320 году хан Узбек, да славится имя его - "Дин Узбектен колды" (это татарская поговорка присказка, коия дословно означает "религия досталась нам от Узбека"), завещал всем правоверным властителям одинаково хорошо заботиться о своих подданных, не взирая на их вероисповедание, и уважая веру их ...". Ширин-бей Мустафа, князь Ширинский, 1811 год. Это поговорка об Узбек хане была также известна и у казахов. Она закрепила в коллективной памяти ордынцев образ Узбека как покровителя и утвердителя мусульманской веры.