авторский канал Каратаева Адильбека @adlbkkrtv
Медная монета золотоордынского хана Абдаллаха (1360-е годы) с первой частью хадиса Пророка Мухаммеда (да благословит его Аллах и приветствует) "славен, кто умерен" ﻋﺰﻣﻦ ﻗﻨﻊ ("славен, кто умерен, и презрен, кто жаден") из города Шехр аль Джедид в междуречье Днестра и Дуная.
В пятый раз узнали. Студенты-историки бакалавриата ЕНУ. Сфоткались со мной. 😁
Род польско-литовских татар Ałczynów (Алчынов) ведут свою генеалогию от джучидских алшинов, которым разрешили осесть в Великом княжестве Литовском в 1412 году за их участие в Грюнвальдской битве в 1410 г. когда совместные литовские, джучидские и русские войска разгромили рыцарей Тевтонского ордена. Джучидов возглавлял в этой битве Джалал-ад-дин, сын Тохтамыш-хана. Получается алшины были в его войске.
📚Семитомник по истории Казахстана готовят к печати Подготовка многотомного академического издания вышла на предпечатный этап. Специалисты унифицируют терминологию, систематизируют исторические материалы и иллюстрации, редактируют и верстают тексты. – Работа по подготовке многотомного издания по истории Казахстана к печати идет полным ходом. Работа в этом направлении будет продолжена на системной основе, – написал Вице-президент Ерлан Карин. 🔹 Вопросы дальнейшей подготовки семитомника Ерлан Карин обсудил с коллективом ответственных редакторов издания. @kazinform_news
Все представители духовной культуры казахов так или иначе тяготели к суфизму. «Для поэтической культуры Асана Кайгы свойственны и религиозно-философские раздумья, реминисценции, свидетельствующие о знакомстве с суфийской лексикой». Слова «мурид», «пир», «гариб», употребляемые в произведениях Асана Кайгы, как и само прозвище поэта («Печальник»), говорят в пользу его суфийского мировоззрения. Источник: Нуртазина Н. Ислам в Казахском ханстве (XV-XVIII вв.). – Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 116 с.
Қазақстан аумағында Шыңғыс дәуіріне жататын элита өкілдерінің қанша қабірі мен кесенесі бар екенін бір есептеп шығу керек сияқты: • Жошы (мүмкін Ұлытауда) • Берке хан (Сарайшық) • Мөңке-Темір хан (Сығанақ) • Туда-Мөңке хан (Сарайшық) • Тоқта хан (Сарайшық) • Әзіз-Жәнібек хан (Сарайшық) • қият Жырқұтлы (Сығанақ маңында) • Хайду хан (Үгедей әулеті, Шу мен Іле арасы) • Күйік хан (Үгедей әулеті, мүмкін Алакөл маңында) • Ирзан хан (Орда Ежен немесе Берке-шар әулетінен, Сығанақ) • Шеркес хан (Сығанақ) • Мүбәрак-Қожа хан (Сығанақ) • Орыс хан (Сығанақ) • Алаша хан (аңыздық тұлға, Ұлытау) • Тоқтақия хан (Сығанақ) • Мұхаммедтің ұлы әлдебір Темір хан (Сығанақ) • Тоқтамыс хан (Солтүстік Қазақстан, не Ұлытау, не Сығанақ) • Едіге (Солтүстік Қазақстан немесе Ұлытау) • Әбілқайыр хан (Шибан әулеті, Сығанақ) • Қасым хан (Қазақ хандығы, Сарайшық) • Рабиға Сұлтан Бегім (Темір әулеті, Түркістан) • Абат (Әзіз-Жәнібек ханның әмірі Асан Қайғының ұлы, Ақтөбе облысы) • … Тағы да ойланып, еске түсіру керек.
Қазақтың кейбір тайпалары бір кезде Батыс Қазақстанда немесе одан да батыста көшіп-қонып жүрген десе, неге екені белгісіз, бірден «бұлар ноғай тайпалары болған» деп шыға келеді. Бірақ тарихшылар кейде Қазақ хандығының батысында тек Ноғай Ордасы ғана болмағанын ұмытып кететін сияқты. Ол жақта Үлкен Орда, яғни Тахт елі де болды, Қырым хандығы да болды, Қазан хандығы да болды, Кавказдағы Түмен ұлысы да болды. Оның үстіне қазақтардан батысқа және солтүстік-батысқа қарай Шибан әулетінің оңтүстік және солтүстік ұлыстарына қараған тайпалар да көшіп жүрген. Әрине, кейбір қазақ тайпаларының тарихында «ноғай кезеңі» болғанын жоққа шығармаймын. Бірақ ол кезең сол тайпаның бүкіл батыстағы тарихын білдірмейді. Ноғай кезеңі Тұқа-Темір әулетіне қараған бір кезең мен Шибан әулетіне қараған басқа кезеңнің арасындағы өткінші уақыт болуы да мүмкін. Түптеп келгенде, бұлардың бәрі көшпелі жұрт қой. Олардың бастапқы ортақ мекені де бір — Қырымнан Ертіске дейін, Қазаннан Жетісуға дейін созылған алып Жошы ұлысы. Сондықтан белгілі бір қазақ тайпасының бір кездері батыста жүргенін көре сала, оны бірден «ноғай тайпасы» деп атау тым қарапайым түсіндіру сияқты. Ол тайпа әр кезеңде әртүрлі ханның, әртүрлі ұлыстың құрамында жүруі әбден мүмкін.
⬆️ получается живем в эпоху Великих географических открытий.
Организация Объединенных Наций проголосовала за принятие резолюции, призывающей мир к отказу от традиционной карты мира с проекцией Меркатора в пользу карты, которая более точно отображает размеры Африки и других стран планеты.
https://www.vechastana.kz/news/zenskoe-lico-zolotoi-ordy
Мне тут подсказали, что и астраханские казахи тоже говорили "арқа" в отношении севера. "Жел арқадан ұрып тұр" - ветер дует с севера.
Қазақ хандығының тарихы Жошы ұлысының батыстағы оң қанатының тарихымен өте тығыз байланысты. Бірақ соған қарамастан, Қазақ хандығы Жошы әулетінің ең шығыстағы ұлыстарының бірі болған. Ұрыс хан, шамасы, Вятка өңірінен, түркіше Нұқрат деп аталған жерден шыққан. Бұл қазіргі Татарстан жақ. Кейін ол Жетісуға көшіп келген. Бұл туралы Қадырғали Жалайыри жазады. Ал Барақ хан, керісінше, саяси жолын Жетісуда бастағанымен, ең күшейген кезі Еділ бойында болған. Тіпті Азов пен Қырым жаққа дейін ықпалы жүрген болуы мүмкін. Кейбір деректерде Қазан, яғни қазіргі Татарстан жері «Барақ патшаның жұрты» деп аталады. Керей мен Жәнібек те Барақ хан қайтыс болғаннан кейін біраз уақыт сол батыстағы оң қанатта жүрген сияқты. Кейін Үрімші мен Тұрфан жаққа көшкен, одан соң Жетісуға келген деген деректер бар. Бұл туралы жақында жеке мақала жариялаймыз. Қасым хан Еділге дейін жетті. Астрахан татарларымен одақтасып, Қырымға жорық жасамақ болған, бірақ оған үлгермей қайтыс болды. Хақназар хан да 1550-жылдарға дейін Қырымда немесе Осман мемлекетінің басқа жерлерінде жүрген болуы мүмкін. Кейін қазақ әмірлері арнайы шақыртып, Қазақ хандығына әкелген деген нұсқа бар. Мен бұл нұсқаны Қазақ хандығына арналған монографиямда жазғанмын. 1560-жылдары Хақназар Қырым татарлары және османдармен одақтасып, Астраханды қоршауға қатысқан. XVIII ғасырда жоңғарлардан қатты қысым көрген Орта жүз бен Кіші жүздің хандары мен билері де Еділден өтіп, қалмақтарды жеңіп, Қырым хандығы мен Осман империясының жеріне көшіп баруды ойлаған. 1750-жылдары Ұлы жүздің Төле биі Қытай елшілеріне үш қазақ жүзі бастапқыда Қондыкердің, яғни османдардың, басқаша айтқанда Қырым жақтың жерінен шыққан деп айтқан. 1820-жылдары Левшин де қазақтар арасында осыған ұқсас аңызды жазып алған. Менің ойымша, үш жүзді құраған «үш жүз қазақ» туралы аңыздағы үйсін, арғын және алшындар — жоғарыда аталған хандардың біреуімен бірге Жошы ұлысының оң қанатынан шығысқа қашып немесе көшіп келген тайпалар болуы мүмкін. Мысалы, Ұрыс ханның, Барақ ханның, Керей мен Жәнібектің немесе Хақназар ханның тұсында. Солар алғашында үш жүзден тұратын негізгі ұлысты құрып, кейін басқа тайпалар да сол жүздердің құрамына кірген болуы ықтимал. Алаша хан туралы аңыздың өзі де осыған ұқсас оқиғаны меңзейтін сияқты. Неге бұл туралы қайта жазып отырмын? Польша-Литва жеріндегі бір алшынның ДНҚ-сы қазақ алшынымен сәйкес келуі және XIV–XV ғасырларда алшындардың Жошы ұлысының батыстағы оң қанатында — Сарай, Астрахан, Қырым жақтарда жиі аталуы мені осы ойға тағы да алып келді. Арғындар да XIV–XV ғасырларда көптеп батысқа, Еділ бойына қарай көшкен. Оларды Қырым, Қазан, Қасым хандықтары жақтан да кездестіреміз. Ал үйсіндердің бір бөлігі Қырым мен Солтүстік Кавказдағы Түмен ұлысы жағынан шыққан болуы мүмкін. Сондықтан үйсін, арғын, алшыннан құралған «үш жүз» адам тоқай-темір әулетінен шыққан бір ханның соңынан еріп, шығыстағы сол қанатқа келіп, сол жерде қазақ болып жүрген деген аңыздың астарында тарихи негіз бар сияқты. Тек оның нақты қай ханның тұсында болғаны әзірге түсініксіз.
У кыргызов слово "арка" тоже означает север (северная сторона, тыл, спина). Слово «аркалык» в контексте взаимоотношений между жителями регионов Кыргызстана означает «северянин» или «житель северных областей». Значение и происхождение Буквальный смысл: Происходит от слова арка (тыл, хребет горы, северная сторона). Означает человека, живущего «за горой» или «за перевалом» с точки зрения южан.
Интересные демографические прогнозы ООН: 2024: • Китай — ~1,42 млрд • Россия — ~145 млн • Центральная Азия — ~81 млн 2100, средний прогноз ООН: • Китай — ~633 млн • Центральная Азия — ~160 млн • Россия — ~126 млн
Встретился с казахстанским историком Жаксылыком Сабитовым, которому вручил книгу о Газе. Уверен, что такие труды позволяют нашим ученым-историкам быть более осведомленными в том, что просходит в других частях света, ведь, как и наше собственное прошлое, эти события тоже являются частью мировой истории. Однако куда важнее, чтобы мы могли позитивно влиять на происходящее и доносить правду. #история #ученые #казахстан #палестина
Этнографическая заметка Беседовал с одним ташкентским узбеком. Говорит, что север на узбекском будет "арқа". Логика видимо такая, что если ты лицом к югу, то север будет с части спины - арқа. Интересно, что мы казахи всю северную степь называем Сары Арқа. Вероятно и мы раньше называли север - арқа. Сейчас мы называем север - солтүстік, а юг - оңтүстік. Это чисто древнетюркское миропонимание. Левое крыло на севере, а правое на юге. То есть лицом к востоку. Как отмечал Ж.М. Сабитов, катаганы - правое крыло как раз были на юге, получается алаш - левое крыло Казахского ханства было на севере. Как и в древнетюркском понимании. В древнемонгольском понимании левое крыло это восток, а правое крыло это запад. То есть лицо обращено на юг. В Улусе Джучи было разделение по монгольски: левое и правое крылья = восточное и западное крылья. Что удивительно древнемонгольское понимание похоже на узбекское: лицом на юг. А древнетюркское на казахское: лицом на восток. Интересно почему в Улусе Джучи и Казахском ханстве были разные разделения: восточно-западное и северо-южное. Но в Казахском ханстве было разделение также и на жузы. И это больше похоже на древнемонгольское понимание. Как я и указывал в своей магистерской диссертации (ссылаясь на Трепавлова): разделение на жузы - Старший, Средний и Младший связано с тем, что в то время у кочевников восток означал старшее, а запад младшее. Поэтому Старший жуз на востоке, а Младший жуз на западе. Средний жуз понятно по центру. Собственно: Восток - черный/синий цвет/ - старшинство Запад - белый цвет - младшинство Поэтому ставка Кок Орда как старшая Орда-Эдженовская была на востоке, а ставка Ак Орда как младшая Батуевская на западе. Орда старше Бату. Такие вот мысли вслух. Но это конечно просто наброски. Может у тюрков тоже было западно восточное деление вспомнить Тюркский каганат. Такая вот заметка о географической ориентации тюрко-монголов в средневековье и казахов с узбеками в наше время.
"Адаб может стать своеобразным мостом между религиозным и светским обществом. Но не только. Он может быть и одним из механизмов формирования единой политической нации в Казахстане, потому что нам нужно найти то, что может объединять людей не только формально – по паспорту, но и содержательно". - д.и.н., профессор Асылбек Избаиров (из интервью) По мне так отличная идея.
Получил положительный отзыв на статью от японских коллег и некоторые замечания. Что может быть приятнее для исследователя, чем когда твой труд обсуждают!
Исконное приветствие казахов «Когда казахи встречаются и при этом здороваются, то обеими руками берут за руки друг друга, делают несколько движений. Будто пилят дрова, отпускают руки и складывают их крестообразно на груди; первый говорит: «Эссало малекум!» (Assalo maleikum!), а второй ему отвечает: «Алекум салам!» (Alekum salam!) Женщины выражают вежливость по отношению к мужчинам и ближайшим родственникам, опускаясь перед ними на левое колено, а на правом складывают обе руки; при этом они говорят вышеприведенные слова». Источник: Кэстль Д. Дневник путешествия в 1736 году из Оренбурга к Абулхаиру, хану Киргиз-Кайсацкой Орды.