سید عباس عراقچی

مقدمه کتاب «قدرت مذاکره» نوشته دکتر سید عباس عراقچی/۲ آغاز تلخ جنگ چهل‌روزه را هرگز فراموش نخواهم کرد. نشانه‌ها از دو روز قبل آشکار شده بود؛ وزرای امور خارجه کشورهای منطقه در تماس های تلفنی نسبت به وقوع بدترین سناریو هشدار داده بودند. همچنین تحرکات سیاسی و آرایش نظامی آمریکا درمنطقه، به اضافه گزارش‌های اطلاعاتی و فضای بین‌المللی همگی حکایت از آن داشت که اوضاع به سمت بحرانی بزرگ در حرکت است. جمعه ۸ اسفند ۱۴۰۴ از آخرین دور مذاکره با آمریکا در ژنو بازگشتم و ساعت ۹ صبح شنبه ۹ اسفند برای ارائه گزارش تحولات و بررسی شرایط، به دفتر رهبری رفته بودم. هیچ‌کس اما نمی‌دانست فاصله ما با آغاز جنگ، نه چند روز و چند ساعت، بلکه تنها چند لحظه است. ناگهان همه چیز تغییر کرد. جنگ با حمله به همان نقطه آغاز شد. آنچه تا دقایقی پیش موضوع بحث و تحلیل بود، ناگهان به واقعیتی عریان تبدیل شد. صدای انفجار، ریزش سقف ها و دیوارها، و دود و آتش جای گزارش‌ها و پیش‌بینی‌ها را گرفت. در آن لحظه دیگر کسی درباره احتمال جنگ سخن نمی‌گفت؛ جنگ آغاز شده بود. وقتی از آنجا خارج شدم، بوی باروت و غبار سهمگین این جنایت،که منجر به شهادت رهبر عزیزمان شد، بر لباس‌هایم نشسته بود. به هر شکل بود خودم را به وزارت امور خارجه رساندم، حتی فرصت بازگشت به خانه و تعویض لباس نبود و این بی‌بازگشتی بیش از چهل روز به طول انجامید. به وزارت امور خارجه که وارد شدم، مرحله‌ای از تاریخ دیپلماسی کشورم آغاز شد که ادامه تاریخ جنگ دوازده‌روزه بود و آن را به عنوان «دیپلماسی زیر آتش» در ذهن خود ثبت کرده بودم. شب و روز در هم آمیخته بود. به رغم هشدارِ قرار گرفتن در فهرست ترور، مجبور به برقراری تماس های دیپلماتیک به هر شکل ممکن بودم. مذاکره با سران دولت‌ها، وزرای امور خارجه، مدیران سازمان‌های بین‌المللی، گفت‌وگوهای پیاپی با رسانه های دنیا، رایزنی با دوستان و حتی مواجهه با مخالفان، به صورت بی‌وقفه ادامه داشت. هر ساعت خبر تازه‌ای از میدان می‌رسید، از خبر کشتار بی رحمانه دانش‌آموزان، معلمان و تعدادی از اولیاء مدرسه میناب، حمله به ناو غیرمسلح دنا، شهادت فرماندهان و مقامات، بمباران مناطق مسکونی و مراکز صنعتی ... تا خبر اصابت دقیق موشک های ایرانی، ساقط شدن هواپیماها و پهپادهای دشمن و به خصوص شکار اولین جنگنده اف-۳۵، و بالاخره بسته شدن بااقتدار تنگه هرمز. هر تحول میدانی می‌توانست معادلات سیاسی را تغییر دهد. در همان حال که نیروهای مسلح در میدان نبرد از کشور دفاع می‌کردند، دیپلمات ها و کارگزاران سیاست خارجی کشور نیز در دو حوزه دیپلماسی رسمی و دیپلماسی عمومی همزمان با قوت وارد عمل شدند. آنها وظیفه داشتند صدای حقانیت مردم ایران را به جهان منتقل کنند، از مشروعیت دفاع ملت ایران صیانت نمایندو مانع از آن شوند که متجاوزین اهداف سیاسی خود را از طریق جنگ محقق سازند. و از همه مهم‌تر، ماموریت داشتند چهره پرصلابت و حاکی از اعتماد به نفس ملت ایران را به رخ دنیا بکشند. آن چهل روز، روزهای متفاوتی بود. اما این بار نیز واقعیت، خود را بر تحلیل‌های نادرست تحمیل کرد. مردم ایران در خیابان‌ها و در متن زندگی روزمره خود نشان دادند که سرمایه اصلی قدرت ملی این کشور هستند. نیروهای مسلح فراتر از برآوردهای دشمن ظاهر شدند و همزمان دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران از نخستین ساعات بحران توانست روایت واقعی تحولات را به جهان منتقل کند. آنچه در برابر چشم جهانیان شکل گرفت، تصویری از کشوری بود که نه تنها توان دفاع از خود را دارد، بلکه از انسجام و اعتماد به نفس لازم برای عبور از سخت‌ترین شرایط برخوردار است. تجربه این دو جنگ برای من، بیش از هر چیز، یادآور یک حقیقت قدیمی بود، همان که در این کتاب سعی کرده بودم نشان دهم: دیپلماسی و قدرت در تقابل با هم نیستند بلکه در یک راستا و هم گام یکدیگرند. دیپلماسی زمانی مؤثر است که بر پایه قدرت استوار باشد و قدرت زمانی به نتیجه پایدار می‌رسد که از مسیر دیپلماسی تثبیت شده باشد. کسانی که این دو را در برابر هم قرار می‌دهند، یا یکی را فدای دیگری می کنند، نه دیپلماسی را می‌شناسند و نه قدرت را. 🔸@s_a_araghchi