سید عباس عراقچی

مقدمه کتاب «قدرت مذاکره» نوشته دکتر سید عباس عراقچی/۱ هنگامی که نخستین چاپ «قدرت مذاکره» در سال ۱۴۰۳ منتشر شد، هدفم آن بود که از حاصل سال‌ها حضور در عرصه دیپلماسی سخن بگویم؛ و از جهانی که در آن گفت‌وگو، چانه‌زنی،تفاهم و اقناع‌سازی، سرنوشت ملت‌ها را رقم ‌زند نه جنگ و خونریزی. در آن زمان، احتمالا کسی تصور نمی‌کرد که در فاصله‌ای نه‌چندان طولانی، جمهوری اسلامی ایران دو جنگ متوالی را در کمتر از یک سال پشت سر بگذارد و دیپلماسی ایران دشوارترین و پرمخاطره‌ترین شرایط تاریخ معاصر خود را تجربه کند. اکنون که این سطور را به مناسبت چاپ ششم کتاب می‌نویسم، همچنان در روزهایی تاریخ ساز به سر می بریم. آنچه در دو جنگ دوازده‌روزه و چهل‌روزه رخ داد اکنون به بخش مهمی از حافظه تاریخی ملت ایران تبدیل شده‌ است، در حالی که حدود دو ماه بعد از آتش بس در جنگ چهل‌روزه، هنوز مذاکرات بین ایران و آمریکا برای رسیدن به توافقی که جنگ را به طور دائمی خاتمه دهد، ادامه دارد. سوال مهم این روزها ولی آن است که آیا مذاکرات با آمریکا در حالی که هر دو مذاکره قبلی به جنگ منتهی شد، عاقلانه است؟ این سوال، اگرچه در نگاه نخست ساده به نظر می‌رسد، اما در واقع روایتی وارونه از حقیقت ارائه می‌دهد. دو جنگ مزبور نه از دل مذاکره، بلکه از دل خطاهای محاسباتی دشمنان ایران زاده شدند. در هر دو مقطع، آنچه طرف مقابل را به سمت انتخاب گزینه نظامی سوق داد، تصور یک ایران ضعیف بود که توان مقاومت مؤثر خود را از دست داده است. در نخستین مورد، فضای منطقه پس از حوادث ناشی از عملیات طوفان الاقصی در غزه دستخوش تحولات عمیقی شده بود. ضربات وارده به مقاومت در لبنان و سوریه، شهادت سید حسن نصرالله و مجموعه رویدادهای پس از آن، در مراکز تصمیم‌سازی آمریکایی ـ صهیونیستی این تصور را پدید آورده بود که موازنه قدرت در منطقه تغییر کرده است. آنان به خطا گمان کردند که جمهوری اسلامی ایران در نتیجه این تحولات دچار ضعف راهبردی شده و زمان مناسبی برای تحمیل اراده شان فرارسیده است. آنان در ابتدا ترجیح ‌دادند از مسیر کم‌هزینه‌ترِمذاکره، البته به تعبیر خودشان «مذاکره از طریق زور»، به اهدافشان دست یابند. حال آنکه مذاکره در منطق جمهوری اسلامی ایران همواره ابزاری برای تأمین منافع ملی از موضع اقتدار بوده است، نه پذیرش فشار و تحمیل. از همین رو، هنگامی که در تحقق اهداف خود از این مسیر ناکام ماندند، راه دشوارتر را برگزیدند؛ راهی که به گمان آنان می‌توانست پیروزی را تضمین کند: جنگ! اما واقعیت ایران چیزی نبود که در برآوردهای آنان منعکس شده بود. جامعه ایرانی، برخلاف پیش‌بینی‌ها، در برابر تهدید خارجی متحدتر شد. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز توانمندی‌های ویژه ای به نمایش گذاشتند که بسیاری از ناظران خارجی انتظار آن را نداشتند. مهم‌تر از همه، ایرانیان نشان دادند که در لحظات خطر، اختلاف‌نظرهای داخلی را کنار می‌گذارد و در دفاع یکپارچه از استقلال و حاکمیت کشور لحظه‌ای تردید نمی‌کنند. همین واقعیت بود که متجاوزان را ناگزیر ساخت از اهداف اولیه خود عقب‌نشینی کنند و در نهایت به آتش‌بس تن دهند. کمتر از یکسال بعد، همان خطای محاسباتی به شکلی دیگر تکرار شد. این بار تلاش کردند ابتدا با تشدید فشارهای اقتصادی و ضربه زدن به انسجام اجتماعی ایران از طریق طراحی رویدادهای تروریستی دی ماه ۱۴۰۴ کشور را در چرخه‌ای از بی‌ثباتی و فرسایش وارد کنند و سپس با امکانات کافی برای جنگی طولانی‌تر وارد عملیات نظامی شوند. شکل گیری و تقویت انگاره ونزوئلایی شدن ایران در ذهن تصمیم سازان امریکایی، آنان را در باور غلط خود مصمم تر کرده بود. این انگاره که ایران دچار شکنندگی درونی شده مهاجمان را برای تصمیمات غلط متهور ساخته بود، با این وجود این ذهنیت بیش از آنکه بر واقعیات استوار باشد، بر آرزوهای سیاسی خودشان تکیه داشت. در خیال آنها، ایران در مسیری مشابه تجربه برخی کشورهای گرفتار بحران‌های عمیق اقتصادی و اجتماعی قرار داشت و تنها یک فشار نهایی برای فروپاشی مقاومت آن کافی به نظر می‌رسید. نتیجه این خطای محاسباتی جنگ چهل‌روزه بود. این بار نیز همچون بار قبل با مذاکره آغاز کردند و بعد از آنکه دوباره به سد مستحکم مواضع استوار ما در مذاکرات برخورد کردند، به راه حل قبلی بازگشتند:جنگ! 🔸@s_a_araghchi