سید عباس عراقچی

✍🏻مدیریت بی‌اعتمادی در سیاست خارجی؛ یادداشت عابد اکبری استاد روابط بین‌الملل دانشگاه 🔹در سیاست خارجی، دولت‌ها را نمی‌توان صرفاً بر اساس نتایج کوتاه‌مدت یا تعداد توافق‌هایی که به امضا می‌رسانند داوری کرد. گاهی مهم‌ترین نشانه بلوغ یک دولت، نحوه مواجهه آن با شرایطی است که اساساً در اختیارش نیست: جنگ، تغییر موازنه قدرت، رفتار بازیگران ثالث و تصمیم قدرت‌های بزرگ. دولت مسعود پزشکیان سیاست خارجی خود را در چنین محیطی آغاز کرد؛ محیطی که در آن ایران با ترکیبی کم‌سابقه از فشار اقتصادی، منازعه امنیتی، بحران هسته‌ای و رقابت‌های ژئوپلتیک مواجه بود. از این منظر، ارزیابی سیاست خارجی این دولت باید نه با معیار وعده‌های ساده انتخاباتی که با سنجش کیفیت تصمیم‌گیری در شرایط محدودیت و بحران صورت گیرد. 🔹از همین منظر باید نقش عباس عراقچی را نیز ارزیابی کرد. او در ساختار سیاست خارجی جمهوری اسلامی تصمیم‌گیر نهایی درباره همه پرونده‌های امنیتی نیست و طبیعتاً عملکرد عراقچی را نمی‌توان جدا از ساختار کلان تصمیم‌گیری کشور بررسی کرد. اما در مقام وزیر خارجه، مسئولیت مهمی بر عهده دارد: تبدیل اراده سیاسی نظام به سیاست خارجی عملیاتی، حفظ کانال‌های ارتباطی، مدیریت بحران و افزایش گزینه‌های پیش روی کشور. در این حوزه، عراقچی یکی از چهره‌های مهم دیپلماسی جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر بوده است. نقطه قوت عملکرد او را باید در پرهیز از دیپلماسی تک‌مسیره جست‌وجو کرد. سیاست خارجی ایران در شرایط کنونی نمی‌تواند خود را به یک محور محدود کند 🔹تجربه عراقچی کجا اهمیت پیدا می‌کند؟ یکی از مزیت‌های ژئوپلتیکی ایران، موقعیت جغرافیایی آن و دسترسی به بازارهای بزرگ منطقه است. اگر سیاست خارجی بتواند از این مزیت برای توسعه تجارت، ترانزیت، انرژی و همکاری‌های اقتصادی استفاده کند، آن‌گاه دیپلماسی منطقه‌ای از سطح مناسبات سیاسی فراتر خواهد رفت و به بخشی از راهبرد توسعه ملی تبدیل خواهد شد. همین منطق درباره روابط ایران با چین و روسیه نیز صدق می‌کند. روابط راهبردی با این دو قدرت برای تهران اهمیت دارد، اما ارزش واقعی آنها زمانی آشکار می‌شود که بتوانند به سرمایه‌گذاری، انتقال فناوری، تجارت پایدار و پروژه‌های بلندمدت منجر شوند. دیپلماسی اقتصادی موفق، روابط سیاسی را به ظرفیت‌های ملموس اقتصادی تبدیل می‌کند. از سوی دیگر، تجربه برجام و خروج آمریکا از آن یک درس راهبردی مهم برای سیاست خارجی ایران دارد. 🔹او هم تجربه مذاکره را دارد و هم با محدودیت‌های ساختار تصمیم‌گیری در ایران و منطق طرف‌های مقابل آشناست. ترکیب این تجربه با رویکرد سیاسی پزشکیان می‌تواند امکان عبور از «مذاکره به‌مثابه فرآیند» به «مذاکره به‌مثابه طراحی یک راه‌حل» را فراهم کند. از این منظر، شاید مهم‌ترین داوری درباره دولت پزشکیان این نباشد که آیا تاکنون توانسته تمام گره‌های سیاست خارجی را باز کند یا خیر. چنین انتظاری اساساً با واقعیت روابط بین‌الملل سازگار نیست. پرسش مهم‌تر این است که آیا دولت توانسته دامنه انتخاب‌های ایران را افزایش دهد یا خیر؛ آیا کانال‌های ارتباطی را حفظ کرده یا خیر؛ آیا توانسته روابط منطقه‌ای و بین‌المللی کشور را متوازن‌تر کند یا خیر؛ و آیا دیپلماسی را به ابزاری برای کاهش هزینه‌های امنیتی و اقتصادی تبدیل کرده است یا خیر. در این چارچوب، کارنامه دولت پزشکیان را می‌توان در مجموع رو به جلو ارزیابی کرد. مهم‌ترین دستاورد آن شاید یک توافق مشخص نباشد، بلکه تثبیت یک رویکرد باشد: ایران می‌تواند همزمان از منافع و امنیت خود دفاع کند و درهای مذاکره را نیز نبندد. این رویکرد نه آرمان‌گرایانه است و نه انفعالی؛ رویکردی واقع‌گرایانه است که می‌داند در نظام بین‌الملل، هیچ کشوری با حذف همه گزینه‌ها نمی‌تواند قدرت چانه‌زنی خود را افزایش دهد. 🔹به همین دلیل، داوری درباره پزشکیان و عراقچی باید با توجه به دشواری محیطی که در آن سیاست خارجی ایران را مدیریت کرده‌اند صورت گیرد. دولت چهاردهم در یکی از پرتنش‌ترین مقاطع امنیتی منطقه فعالیت کرده است. در چنین شرایطی، حفظ مسیر دیپلماسی خود یک دستاورد است؛ بویژه هنگامی که این مسیر در کنار حفظ اصول و منافع امنیتی کشور دنبال شده باشد. البته این پایان راه نیست. متن کامل در ⬇️⬇️ https://irannewspaper.ir/sp-406/1/161925 🔸@s_a_araghchi