**Өрөспүүбүлүкэбит муҥур “моҥкуруут” уһугар тиийдэ дуо?* https://dzen.ru/a/aucvoben6z-CxaHN Виталий СУР Олохтоох бары омуктары Дьокуускайдааҕы агломерацияҕа көһөрүү, ол эбэтэр төрүт сирдэриттэн “добровольно-принудительно” тэйитии, хостонор баайдаах сирдэри дьонтон босхолооһун (социальная разгрузка территорий) аа-дьуо эрээри, тимир-тамыр курдук, баран иһэр. *Сливай воду!* Холобур, “ЖКХ РС(Я)” ГУП туруга. Бу тыа сиригэр тыын тэрилтэ судаарыстыбаннай буоларын быһыытынан, эстии-быстыы судаарыстыбаны салайан олорор бырабыыталыстыба, ону кытта Ил Дархан үлэлэрин түмүгэ буолар. Хаһан да буолбатах быһыы. Хотугу завоз Дьааҥы уонна Индигиир өрүстэринэн быстар быһаҕаһа эрэ тиэрдиллэн турар. Ол курдук, Дьааҥы тардыытынан таас чох уонна ньиэп бородууксуйалар 72,4 %, оттон Индигиир өрүһүнэн 61,3 % эрэ тиэрдиллибиттэр. Ону Ил Дархан *Айсен Николаев* хоҥоруутугар хоҥнорбот: кыһын да тиэйиэхпит диир. Алтынньы 27 күнүгэр телевидение нөҥүө эппитин истибит буолуохтааххыт: Хотугу завоз өттүнэн ханнык да проблема суох, таһаҕас 96 %-на нэһилиэнньэлээх пууннарга тиэрдиллэн турар, онон кыһыҥҥы суол туруор диэри туох да кыһалҕа суох диир. Баайбыт бэрт быһыылаах. Онто да суох тиийбэт тирии, тарпат тараһа буолбут өрөспүүбүлүкэ бюджетыгар өссө улахан ороскуоту сүктэрэр сыаллаах-соруктаах киһи эбит диэххэ айылаах! Киһи барыта билэр: бөдөҥ, маассабай таһаҕаһы өрүһүнэн эбэтэр муоранан тиэйии массыынанан таһардааҕар хас да бүк чэпчэки сыаналаах буолар. Ыраах айаҥҥа 5-6 төгүл диэн суоттууллар! Эгэ, биһиги суолбутугар-ииспитигэр дуо! Ол да саарбах. Массыыналаах тэрилтэлэр да, чааһынай да дьон сир баайын хостооччулар таһаҕастарын таһартан ордубаттар. Айсен Николаев баһылыктаах “дарханат” төлүө эрэ, төлөөмүө эрэ, ханнык киһи итэҕэйэн үлэлиэй, сир баайын хостооччулар тута уонна бойумнук төлөһөллөрүн кэннэ? Арассыыйа 19 эрэгийиэнигэр “северный завоз” диэн оҥоһуллар. Ол таһаҕастан 40 %-на Саха сиригэр тиксэр. Ону баара 2026 сылга Арассыыйа бырабыыталыстыбата “северный завоз” үбүлээһинин үс (!) төгүл улаатыннарбыт. Үс төгүл! (2025 с. — 10 млрд, 2026 с. — 30 млрд.) Ол түмүгэр бары эрэгийиэннэр таһаҕастарын 100 % кэмигэр тиэммиттэр, арай биһиги эрэ кыамматахпыт! Ким буруйдааҕый? Саха өрөспүүбүлүкэтин салалтата, туох-ханнык иннинэ Ил Дархан Айсен Николаев эппиэтинэһи сүгүөхтээх. Санааҥ көрүҥ, Айсен Николаев Ил Дархан буолуон иннинэ “ЖКХ РС(Я)” ГУП биэрэр иэһэ 8,4 млрд солк., оттон ылар иэһэ 6,8-7,3 млрд солк. этэ. Ол да ыарахан ааттаах этэ эрээри, бүгүҥҥүнү кытта тэҥнээн көр. Күн бүгүн бу тыын эйгэ тула иэс-күүс кээмэйэ, Ил Түмэҥҥэ этэллэринэн, 35 млрд. солкуобайга тиийбит. Этэргэ дылы, “сливай воду”. *Сүгэ түһүөр дылы дүлүҥ сынньанар* Дьээбэ түгэн баар. Ил Түмэн бюджекка кэмитиэтин алтынньы 16 күнүгэр буолан ааспыт мунньаҕар дьокутаат *Виктор Федоров* эппитинэн, өрөспүүбүлүкэ 2027 сыллаах бюджетын барылыгар коммунальнай хааччыйыы эйгэтигэр үөскээбит 35 млрд солк. иэһи төлөһүү туһунан туох да суох. Хайдах оннук буолуон сөбүй? Ама, өрөспүүбүлүкэ салалтата иэс-күүс бэйэтэ сүтэн-иҥэн хаалыа диэн эрэҥкэдийэр дуо? Суох, ол аата муҥур уһукка кэлэн турабыт. *Сокуон быһыытынан, Арассыыйа эрэгийиэнэ иэскэ төлөбүрүн хойутаппыт сууммата бэйэтэ оҥорон таһаарар дохуотун 30 %-нын сабырыйар буоллаҕына, бу эрэгийиэн үбэ-харчыта, бюджета федеральнай киин быһаччы дьаһалыгар киирэр.* Оччоҕо Арассыыйа бырабыыталыстыбатын Быстах кэмҥэ үлэлиир дьаһалтата тэриллэр, аудит (төрдүттэн бэрэбиэркэ) оҥоһуллар, үп сырыытын туох баар үүтэ-хайаҕаһа ол дьаһалта табаҕайыгар киирэр уонна, биллэн турар, “гаайка тардыыта” барар. Ол эбэтэр, тиийиммэт “дарханат” 2027 сыл бюджетыгар “коммуналка” иэһин төлөһүү суолун-ииһин соруйан киллэрбэт. Хайдах киллэриэҕэй, эбии 35 млрд. солкуобайга кирэдьиит ылыахха диэн дуо! Кэмитиэт мунньаҕар этиллибитинэн, “коммуналканы” субсидиялыырга 2024 сыл туругунан 42 млрд солкуобай наада эбит буоллаҕына, 2028 сылга 58 млрд солкуобай үп наада буолуоҕа. Эбии кирэдьииккэ киирбэтэхпитинэ, хантан ол айылаах харчыны ылабыт? Этэргэ дылы, балай, “сүгэ түһүөр дылы дүлүҥ сынньанар” диэн толкуйунан дьаһанабыт, быһыыта. Баҕар, санаатыгар хантан эрэ көмө кэлиэ, баҕар, “Арассыыйа эстиэ, барыта саҥаттан саҕаланыа” диэн дуо? Дьэ, эбии кирэдьииккэ киирбэтэхпитинэ, бука, дьыала хаахтыйар буолуохтаах. Холобур, “ЖКХ РС(Я)” ГУП 2019 сыллаахха таһаарбыт 3 млрд сууммалаах облигацияларын кыайан төлөспөккө үс төгүл техническэй дефолт туругар киирэ сылдьыбытын туһунан суруйаллар. Алҕаһаабат буоллахпына, 2027 сылга облигациялар сабыллыахтаахтар, ол эбэтэр, олорчу төлөнүөхтээхтэр. Чааһынай инвестордар, биллэн турар, харчыларын ылаары “хабарҕалаан” эрэллэрэ эрэбил. Оттон судаарыстыбаннай иэспит “үлүннэриилээх тиэстэ кэриэтэ” дарбайар: Саха өрөспүүбүлүкэтин биэриэхтээх иэһэ алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан 71,2 млрд солк. буоллаҕына, онтон 12,2 млрд солкуобайа сыччах ааһан эрэр 2026 сылга эбилиннэ! Дьэ, ити кэннэ бэйэҕит сыаналааҥ — “креативнай” сайдыы тэтимин. *Суолласта, сурукка тистэ — СУР.* Сигэ: https://dzen.ru/a/aucvoben6z-CxaHN