MY VERSION | МОЯ ВЕРСИЯ

در عین حال، نبود اعلامیهٔ نهایی به معنای افزایش انزوای بین‌المللی مقامات کنونی کابل نیست. مقامات طالبان با روسیه، چین، ایران و کشورهای آسیای مرکزی تعامل گسترده دارند. اما قدرت‌های منطقه‌ای همچنان در مورد مسائل امنیتی، روابط کابل و اسلام‌آباد و موضوع مشروعیت بین‌المللی حکومت کنونی افغانستان اختلاف نظر دارند. بنابراین، احتمالا دقیق‌تر باشد که از «همگرایی ناقص منطقه‌ای» سخن گفته شود، نه از انزوای طالبان. چرا فرمول لاوروف مهم است؟ یکی از نکات مهم، ارزیابی لاوروف از تهدید تروریستی بود. او از «داعش خراسان» نام نبرد و اساساً واژهٔ «خراسان» را به کار نبرد. در عوض، وزیر خارجهٔ روسیه گفت که «دولت اسلامی» دارای شاخه‌ای است که «این شاخه را پاکستانی می‌نامد». منبع: وزارت خارجهٔ روسیه در واقع، در این اظهارات چنین منطقی شکل می‌گیرد: «دولت اسلامی» وجود دارد → این گروه دارای «شاخهٔ پاکستانی» است → این شاخه در افغانستان و پاکستان حملات انجام می‌دهد → و این تهدید یکی از عوامل تقابل افغانستان و پاکستان است. این نکته مهم است، زیرا داعش خراسان معمولاً به‌عنوان یک ساختار تروریستی فراملی شناخته می‌شود که در منطقهٔ افغانستان و پاکستان فعالیت دارد و هر دو کشور را تهدید می‌کند. اما استفاده از تعبیر «شاخهٔ پاکستانی» تا حدی تأکید را تغییر می‌دهد و این ساختار را به یک کشور مشخص پیوند می‌زند. نکتهٔ قابل توجه دیگر این است که لاوروف از تحریک طالبان پاکستان (TTP) نیز نام نبرد. گروهی که اسلام‌آباد به‌طور سنتی آن را یکی از تهدیدهای مستقیم علیه امنیت خود می‌داند و فعالیت آن را با افغانستان مرتبط می‌سازد. این الزاماً به معنای آن نیست که مسکو تحریک طالبان پاکستان را تهدید جدی نمی‌داند. بلکه بیشتر می‌توان گفت که دو طرف بر اولویت‌های سیاسی متفاوت تأکید دارند: پاکستان تمرکز خود را بر TTP گذاشته است، در حالی که مسکو تقابل افغانستان و پاکستان را در چهارچوب گسترده‌تر تروریزم فراملی قرار می‌دهد. از «شاخهٔ پاکستانی» تا عراق زمینه‌ای که این تعبیر در آن مطرح شد نیز اهمیت زیادی دارد. لاوروف بلافاصله پس از اشاره به «شاخهٔ پاکستانی»، منشأ شکل‌گیری خود «دولت اسلامی» را به «تجاوز غیرقانونی ایالات متحده به عراق» مرتبط ساخت. به این ترتیب، تهدید تروریستی کنونی در روایت او بخشی از یک زنجیرهٔ طولانی‌تر معرفی می‌شود: مداخلهٔ خارجی → ظهور و گسترش گروه‌های تروریستی → شکل‌گیری تهدیدهای جدید در منطقه → و در نهایت، منازعات میان کشورها. بنابرین، این اظهارات صرفاً توضیحی دربارهٔ اختلافات کابل و اسلام‌آباد نیست. لاوروف یک چهارچوب سیاسی گسترده‌تر ارائه می‌کند که در آن مشکلات کنونی افغانستان، بخشی از پیامدهای مداخلهٔ خارجی دانسته می‌شود. محور منطقه‌ای سیاست مسکو از همین‌جا به مهم‌ترین پیام سیاسی مسکو می‌رسیم: پس از خروج نیروهای غربی، نقش تعیین‌کننده در حل مسائل افغانستان و منطقه باید به کشورهای همسایه و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای واگذار شود. ادبیات سیاسی لاوروف از یک‌سو پیامدهای سیاست غرب را مورد انتقاد قرار می‌دهد و از سوی دیگر، نقش پررنگ‌تر روسیه در شکل‌دهی به آجندای منطقه‌ای را توجیه می‌کند. مسکو تلاش دارد امنیت افغانستان نه از زاویهٔ مداخلهٔ قدرت‌های خارجی، بلکه عمدتاً به‌عنوان یک مسئلهٔ منطقه‌ای دیده شود، مسئله‌ای که باید توسط بازیگران منطقه‌ای مدیریت و حل شود. سخن آخر اندر این باب هشتمین نشست فارمت مسکو بیش از آن‌که شکست دیپلوماسی روسیه باشد، محدودیت‌های خود این فارمت را نشان داد. مسکو می‌تواند طرف‌های مختلف را پشت یک میز جمع کند، اما هنوز قادر نیست شدیدترین اختلافات میان کابل و اسلام‌آباد را برطرف سازد. نبود اعلامیهٔ مشترک نیز نشانهٔ انزوای کابل نیست، بلکه بیشتر بازتاب نبود یک روش واحد منطقه‌ای در قبال حکومت کنونی [طالبان] افغانستان و مسائل امنیتی است. در این میان، فورمول لاوروف — «شاخهٔ پاکستانی» به‌جای تعبیر معمول «داعش خراسان» — از اهمیت خاص برخوردار است. این تعبیر، تأکید موجود در تعریف تهدید تروریستی را تغییر می‌دهد، آن را در چهارچوب گسترده‌تر مداخلهٔ خارجی قرار می‌دهد و همزمان به پیام اصلی مسکو منتهی می‌شود: امنیت افغانستان و منطقه باید پیش از هر چیز توسط بازیگران منطقه‌ای تعیین شود. اما تا زمانی که کابل و اسلام‌آباد حتی بر سر یک متن مشترک و نهایی به توافق نرسند، سخن از همگرایی کامل منطقه‌ای در این زمینه هنوز قبل از وقت است.