MY VERSION | МОЯ ВЕРСИЯ

مسکو ـ کابل: د افغانستان په اړه د مسکو مشورتي فارمت د پیاوړتیا له جدي آزموینې سره مخ دی لیکوال: «زماروایت» په ملګرو ملتونو کې د روسیې د دایمي استازي واسیلي نیبین زیا هغه څرګندونې چې د افغانستان په اړه یې د «واقع‌بینانه او هر اړخیز چلند» پر اړتیا ټینګار کړی، یوازې د یوې دیپلوماتیکې اصطلاح په توګه نه، بلکې له کابل سره د روسیې د اوسنۍ تګلارې د انعکاس په توګه هم باید وکتل شي. مسکو له طالبانو سره پر مستقیم او باور ولاړ خبرو اترو ټینګار کوي او د فشار، بندیزونو او د افغانستان د مسئلې په اړه له انتخابي چلند سره مخالفت لري. په عین حال کې، روسیه ټینګار کوي چې باید د افغانستان او د سیمې د هېوادونو ګټې هم په پام کې ونیول شي. خو د دې ظاهراً همغږې شوې تګلارې تر شا ورو ورو ځینې اختلافات هم راڅرګندېږي. تر ټولو حساسه موضوع امنیت دی. مسکو لا هم په افغانستان کې د ترهګرو ډلو فعالیتونه د سیمه‌ییز ثبات لپاره له مهمو ګواښونو څخه ګڼي. خو د کابل لپاره د ځینو ډلو په اړه د روسیې دریځ او د ترهګرۍ د ګواښ په اړه د مسکو څرګند بحث یوه سیاسي ستونزه رامنځته کوي. طالبان هڅه کوي ځان د افغانستان د امنیتي ستونزې د یوې برخې په توګه نه، بلکې د هغې د کنټرول اصلي ځواکمن لوري په توګه مطرح کړي. په عین حال کې، د روسیې او افغانستان ترمنځ تعامل له سیاسي خبرو اترو څخه ډېر وړاندې تللی دی. د ۲۰۲۶ کال د مې په ۲۷مه روسیې او افغانستان د پوځي ـ تخنیکي همکاریو هوکړه لاسلیک کړه. د افغانستان لپاره د روسیې د ولسمشر ځانګړي استازي ضمیر کابولوف په وینا، دغه هوکړه چوکاټي بڼه لري او تر ډېره په افغانستان کې د روسي او شوروي پوځي تجهیزاتو د ترمیم او بیا رغونې لپاره زمینه برابروي او په ورته وخت کې د راتلونکو قراردادونو لپاره حقوقي بنسټ رامنځته کوي. په دې توګه، مسکو او کابل په تدریجي ډول نه یوازې سیاسي، بلکې د همکاریو عملي چوکاټ هم رامنځته کوي. له دیپلوماتیکو اړیکو او اقتصادي پروژو څخه نیولې تر پوځي ـ تخنیکي همکاریو پورې. له همدې امله، د امنیت په برخه کې رامنځته کېدونکي اختلافات لا ډېر اهمیت پیدا کوي. په همدې زمینه کې، د افغانستان په اړه د مسکو د مشورتي فارمت د بلې غونډې د احتمالي جوړېدو موضوع ځانګړې پاملرنه راجلبوي. تر اوسه د اکتوبر د احتمالی غونډې په اړه رسمي تایید نه دی شوی. خو د دې فارمت غونډې په دودیز ډول په مني (معمولا په اکتوبر کې) ترسره شوې دي. د دې لړۍ وروستۍ، اوومه غونډه د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په ۷مه په مسکو کې د افغانستان [طالبان]، روسیې او د سیمې د یو شمېر هېوادونو په ګډون ترسره شوه. له کابل څخه د سرچینو د راپورونو له مخې، په احتمالي اکتوبرۍ غونډه کې د طالبانو د استازو ګډون لا تر اوسه وروستی نه دی. د احتمالي لاملونو په توګه د ترهګرو ډلو په اړه د مسکو له دریځ څخه د طالبانو ناخوښي یاده شوې ده. دا راپورونه په رسمي توګه نه دي تایید شوي، خو خپله دا ناڅرګندتیا د پام وړ ده: سره له دې چې د تعامل عمومي مسیر لا هم ساتل شوی، خو مسکو او کابل د امنیت د مهمو مسئلو په اړه تر اوسه بشپړ نظر یووالی نه لري. بل عامل سیمه‌ییز دی. د مسکو د مشورتي فورم موخه یوازې د روسیې او افغانستان ترمنځ د اړیکو پراختیا نه وه، بلکې دا د سیمه‌ییزو هېوادونو د څو اړخیزو مشورو لپاره هم د یوې داسې زمینې په توګه رامنځته شوی و چې د افغانستان مسئله پکې وڅېړل شي. که د احتمالي ګډونوالو ترمنځ د اختلافاتو په اړه راپورونه رښتیا هم موجودو تضادونو ته انعکاس ورکوي، مسکو به په یو وخت کې له دوو مسئلو سره مخ وي: له یوې خوا د سیمه‌ییزو هېوادونو لېوالتیا دې فارمت ته وساتي او له بلې خوا کابل وهڅوي چې په همدې کچه په فورم کې خپل ګډون ته دوام ورکړي. له همدې امله، نننۍ اصلي پوښتنه یوازې دا نه ده چې د روسیې او افغانستان ترمنځ به سیاسي خبرې اترې دوام وکړي که نه، بلکې دا ده چې د دغو اړیکو نوې بڼه به څه ډول وي. مسکو په څرګنده توګه نه غواړي له کابل سره د انزوا پخوانۍ تګلارې ته بېرته وګرځي. خو طالبان هم، د موجودو نښو له مخې، د امنیت په برخه کې د روسیې ټولې ارزونې او تګلارې بې له قید او شرطه منلو ته چمتو نه دي. دا وضعیت ښيي چې پخوانۍ فورمول ـ «مسکو له خبرو اترو ملاتړ کوي، کابل هم په ګډون ځواب ورکوي» ـ ښايي نور بسنه ونه کړي. په همدې زمینه کې، د افغانستان په اړه د روسیې په سیاست کې د احتمالي کادری بدلونونو په اړه هر ډول راپورونه هم اضافي اهمیت پیدا کوي. تر اوسه دا ډول آوازې په رسمي توګه نه دي تایید شوې، له همدې امله د احتمالي بدلونونو پر بنسټ د روسیې د تګلارې په اړه پایله اخیستل له وخته مخکې دي. خو د دغو بحثونو موجودیت پخپله ښيي چې د افغانستان په اړه د روسیې سیاست د راتلونکي پړاو د موندلو په حال کې دی، یعنې له طالبانو سره د کاري اړیکو له رامنځته کولو څخه د سیاسي، اقتصادي او پوځي ـ تخنیکي همکاریو د یوې باثباته شبکې تر جوړولو پورې. د مس