«پروژه خوارزم»: ستراتیژی امریکا در آسیای مرکزی در شرایط گذار نظام جهانی از یک‌قطبی به چندقطبی، آسیای مرکزی بار دیگر به یکی از مهم‌ترین مناطق جیوپولیتیکی جهان تبدیل شده است. موقعیت این منطقه میان اروپا و آسیا، منابع قابل‌توجه نفت و گاز و نقش آن در مسیرهای زمینی تجارت اورپا-آسیا، آن را به عرصه رقابت قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه چین، روسیه، امریکا و اتحادیه ی اروپا تبدیل کرده است. بر اساس این تحلیل، آنچه به‌صورت فرضی «پروژه خوارزم» نامیده شده، می‌تواند بخشی از یک ستراتیژی امریکا برای مهار ابتکار «کمربند و راه» چین در آسیای مرکزی باشد. هدف اصلی این رویکرد، افزایش آسیب‌پذیری مسیرهای انرژی و ترانزیتی چین و تقویت مسیرهای جایگزین، مخصوصا دهلیز ترانس-کسپین یا «دهلیز میانه» عنوان شده است. این ستراتیژی در سه سطح قابل بررسی است: اول، ایجاد ناامنی و آسیب‌پذیری در اطراف خطوط پایپ لاین ها، راه‌های ترانزیتی و سایر زیرساخت‌های حیاتی؛ دوم، تشدید اختلافات قومی، سیاسی و اجتماعی و تضعیف ثبات داخلی کشورهای آسیای مرکزی؛ و سوم، استفاده از تحریم‌ها و فشارهای مالی برای محدود کردن همکاری این کشورها با شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران چینی. در کنار فشارهای اقتصادی و سیاسی، جنگ اطلاعاتی نیز می‌تواند نقش مهمی داشته باشد. برجسته‌سازی ادعای «دام بدهی چین»، انتقاد از پروژه‌های زیربنایی و طرح موضوعات زیست‌محیطی می‌تواند افکار عمومی منطقه را نسبت به حضور اقتصادی چین حساس کند. هم‌زمان، حمایت از دهلیز میانه بدون وابستگی جدی به سرمایه و شرکت‌های چینی، می‌تواند نفوذ اقتصادی اروپا، ترکیه و کشورهای غربی را افزایش دهد. با این حال، اجرای چنین سناریویی می‌تواند پیامدهایی فراتر از رقابت میان قدرت‌ها داشته باشد. بی‌ثباتی در آسیای مرکزی ممکن است به اختلال در تجارت و انرژی، بحران‌های بشری، گسترش افراط‌گرایی و افزایش ناامنی در مرزهای روسیه، چین و افغانستان منجر شود. از این رو، کشورهای منطقه در برابر خطر تبدیل‌شدن به میدان رقابت و جنگ نیابتی قدرت‌های خارجی قرار خواهند گرفت. در مجموع، «پروژه خوارزم» بیشتر به‌عنوان یک سناریوی جیوپولیتیکی و فرضیه تحلیلی قابل بررسی است، نه یک طرح اثبات‌شده و رسمی امریکا. آینده آسیای مرکزی تا حد زیادی به توانایی کشورهای منطقه برای حفظ توازن در روابط خود با چین، روسیه، امریکا، ترکیه و اروپا و نیز تقویت همکاری‌های منطقه‌ای بستگی خواهد داشت. مقصد ساپارمرادوف، فعال اجتماعی ـ سیاسی روسیه و کارشناس آسیای مرکزی و جنوب‌شرق آسیا، رئیس هیأت مدیره انجمن دوستی روسیه- ترکمنستان «هم‌وطن» (مسکو) https://t.me/thegreatcaravaninfo88/25598