MY VERSION | МОЯ ВЕРСИЯ

نویسنده: «روایت من» افغانستان ناظر سازمان شانگهای است؛ چرا طالبان به نشست اصلی دعوت نشدند؟ نشست بیست‌وششم شورای سران کشورهای سازمان همکاری شانگهای، که به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس این سازمان برگزار شده بود، اول سپتمبر در بیشکیک پایان یافت. در این نشست بار دیگر توجه ویژه‌ای به افغانستان معطوف شد. اما در این‌جا یک پرسش و در عین حال یک تناقض مطرح می‌شود: افغانستان از سال ۲۰۱۲ دارای جایگاه ناظر در سازمان همکاری شانگهای است، اما نمایندگان حکومت کنونی کابل به نشست گسترده سران کشورهای عضو دعوت نشدند. ❓ چه کسی طالبان را دعوت نکرد؟ به نظر من در این‌جا به دنبال کدام کشور مشخص که گویا مانع دعوت طالبان شده است، نباشیم. هیچ اطلاعات علنی‌ای وجود ندارد که نشان دهد یک کشور مشخص دعوت از طالبان را مسدود کرده باشد. به نظر می‌رسد موضوع بیشتر به یک سازش سیاسی در داخل خود سازمان همکاری شانگهای مربوط می‌شود. روسیه، چین و شماری از کشورهای آسیای مرکزی با کابل تحت حاکمیت طالبان روابط فعال دارند و علاقه‌مند هستند افغانستان در فضای دیپلوماتیک منطقه‌ای باقی بماند. اما سازمان همکاری شانگهای یک سازمان چندجانبه است و مسئله نمایندگی رسمی افغانستان در آن، پیچیدگی‌های بیشتری دارد. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، این سازمان عملاً میان افغانستان به‌عنوان یک کشور و موضوع نمایندگی رسمی حکومت کنونی کابل تفاوت قایل شده است. بنابرین، فرمول فعلی چنین به نظر می‌رسد: افغانستان — ناظر سازمان همکاری شانگهای؛ طالبان — از سوی سازمان به‌عنوان نماینده بلامنازع افغانستان به رسمیت شناخته نشده‌اند؛ گفت‌وگو با کابل — ادامه داشته باشد. اما افغانستان باز هم مشارکت دارد در این‌جا یک نکته مهم وجود دارد که نباید از نظر دور بماند. طرف روسی اعلام کرده که افغانستان در نشست «شانگهای پلاس» که پس از نشست اصلی برگزار می‌شود، شرکت خواهد کرد. در این قالب، کشورهای ناظر، شرکای گفت‌وگو و شماری از مهمانان دیگر دعوت می‌شوند. یعنی در عمل، درِ گفت‌وگو با کابل باز گذاشته شده است، اما برای آن جایگاه کامل در میز اصلی سران سازمان همکاری شانگهای در نظر گرفته نشده است. 📜 سازمان همکاری شانگهای درباره افغانستان چه گفت؟ اعلامیه بیشکیک موضع این سازمان را نسبتاً روشن و جدی بیان کرده است. کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای بر حمایت خود از افغانستان به‌عنوان یک دولت مستقل، بی‌طرف و صلح‌آمیز، عاری از تروریزم، جنگ و مواد مخدر تأکید کردند. اما نکته مهم‌تر این است که آنان بار دیگر تأکید نمودند تشکیل یک حکومت فراگیر با مشارکت گسترده نمایندگان همه گروه‌های قومی و سیاسی جامعه افغانستان، شرط ضروری برای صلح و ثبات پایدار است. این بدان معناست که سازمان همکاری شانگهای هنوز ساختار سیاسی کنونی افغانستان را راه‌حل نهایی بحران در کشور ما نمی‌داند. 🔮 آینده افغانستان چه خواهد شد؟ به نظر من، در آینده نزدیک، نه قطع روابط با کابل، بلکه گسترش تدریجی همکاری‌های عملی بدون به‌رسمیت‌شناختن دسته جمعی طالبان از سوی سازمان همکاری شانگهای محتمل‌تر است. می‌توان چهار روند موازی را انتظار داشت: نخست — ادامه تماس‌ها با کابل. روسیه، چین، ایران و کشورهای آسیای مرکزی علاقه‌مند هستند افغانستان همسایه‌ای باثبات و قابل پیش‌بینی باقی بماند. بنابرین روابط دیپلوماتیک و اقتصادی ادامه خواهد یافت. دوم — افزایش تأکید بر تشکیل حکومت فراگیر. سازمان همکاری شانگهای، بر اساس اعلامیه بیشکیک، ظاهراً قصد ندارد از خواست خود برای مشارکت گسترده‌تر سیاسی عقب‌نشینی کند. این بدان معناست که کابلِ تحت رهبری طالبان برای دستیابی به مشارکت کامل‌تر در ساختار های سازمان، بدون نشان دادن دست‌کم آمادگی نسبی برای در نظر گرفتن این دیدگاه، با دشواری روبه‌رو خواهد بود. سوم — امنیت از سیاست مهم‌تر خواهد شد. برای روسیه، چین، تاجیکستان، اوزبیکستان و دیگر کشورهای منطقه، در درجه نخست مسائلی مانند تروریزم، فعالیت گروه‌های فراملی، قاچاق مواد مخدر و امنیت مرزها اهمیت دارد. بنابرین، اگر کابل بتواند کنترول مؤثر خود را بر این تهدیدها به‌گونه‌ای قانع‌کننده نشان دهد، همکاری عملی آن با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای می‌تواند، جدا از مسئله ای به‌رسمیت‌شناختن، گسترش یابد. چهارم — ادغام اقتصادی می‌تواند سریع‌تر از ادغام سیاسی پیش برود. دهلیزهای ترانزیتی، تجارت، انرژی و امکان دسترسی آسیای مرکزی از طریق افغانستان به آسیای جنوبی، منافع اقتصادی مهمی برای منطقه ایجاد می‌کند. به همین دلیل، ممکن است افغانستان به‌تدریج به فضای اقتصادی سازمان همکاری شانگهای نزدیک‌تر از اقدامات سیاسی آن شود. 🎯 نتیجه‌گیری اصلی اجلاس بیشکیک به معنای انزوای افغانستان نیست. بلکه به نظر می‌رسد یک مدل جدید در حال شکل‌گیری است: نه به‌رسمیت‌شناختن طالبان — اما گفت‌وگو با کابل؛ نه عضویت کامل — اما حفظ جای