🌐 Çin Ermənistanın strateji tərəfdaşlarından birinə çevrilir; İrəvanın xarici siyasətində Şərqə dönüş Ermənistanın xarici siyasəti 2020-ci ildən etibarən tədricən Qərbə meyillənib. Lakin İrəvanın Avropa və ABŞ ilə münasibətlərinin genişlənməsi ilə eyni vaxtda bu ölkənin Şərq dövlətləri, xüsusilə Çinlə əlaqələri də daha böyük əhəmiyyət qazanıb. Qlobal miqyasda mövcudluğunu genişləndirən Pekin Ermənistanı Cənubi Qafqazdakı potensial tərəfdaşlarından biri hesab edir. İrəvan üçün də bu münasibətlərin inkişafı xarici əlaqələrin şaxələndirilməsi və əvvəlki asılılıqlardan irəli gələn məhdudiyyətlərin azaldılması baxımından fürsətdir. Ermənistanın 2015-ci ildə “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə qoşulmasından sonra iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlər sürətlənib. Bununla belə, İrəvanın Rusiya ilə yaxınlığı Çinlə əməkdaşlıq potensialının tam reallaşdırılmasına mane olurdu. Ukraynada müharibənin başlamasından və Moskvaya qarşı sanksiyaların tətbiqindən sonra Çinin Ermənistan iqtisadiyyatındakı mövqeyi güclənib. 2022–2024-cü illərdə Çindən idxalın artması və idxal olunan malların bir hissəsinin Rusiyaya təkrar ixrac edilməsi iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin artmasına səbəb olan amillərdən idi. Hazırda Çin Ermənistanın ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşı hesab olunur. Ticarət mübadiləsinin strukturu göstərir ki, Ermənistanın Çinə ixracı əsasən qızıl, mis filizi və konsentratı, gümüş və mineral xammaldan ibarətdir. Bunun əvəzində kompüterlər, rabitə avadanlıqları, avtomobillər, yarımkeçiricilər və sənaye maşınları əsas idxal məhsulları sırasındadır. Ermənistanın Çinə mis filizi və konsentratı ixracı 2024-cü ildəki 434,61 milyon dollardan 2025-ci ildə 573,86 milyon dollara yüksəlib. Bunun əksinə olaraq, 2024-cü ildə 451,05 milyon dollara çatan Çinə qızıl ixracı növbəti ildə 98 faiz azalaraq 9,22 milyon dollara düşüb. Siyasi münasibətlər də iqtisadi əməkdaşlıqla paralel şəkildə inkişaf edib. Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan 26 iyun 2025-ci ildə Çinə səfər edib və Van İ ilə görüşüb. Mirzoyan bu görüşdə Ermənistanın “Vahid Çin” prinsipinə sadiqliyini və Pekinin əsas maraqlarını dəstəklədiyini vurğulayıb. İki ay sonra, 31 avqust 2025-ci ildə iki ölkə strateji tərəfdaşlığın yaradılması haqqında bəyannamə imzalayıb. Bu razılaşma siyasi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq, ticarət, investisiya, rəqəmsallaşma, nəqliyyat və regional əlaqələr kimi sahələri əhatə edir. Ticarət mübadiləsini asanlaşdırmaq və logistika marşrutlarını inkişaf etdirmək məqsədilə 2026-cı ilin yanvarında beynəlxalq avtomobil daşımaları haqqında saziş də imzalanıb. Bu dəyişikliklərə baxmayaraq, iki ölkə arasında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq hələ də məhduddur və onların münasibətləri hər şeydən əvvəl iqtisadiyyat və siyasət üzərində cəmləşib. Buna görə də strateji tərəfdaşlığı hərbi və ya siyasi ittifaqın formalaşması ilə eyniləşdirmək olmaz. Elm və texnologiya, təhsil, səhiyyə və investisiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi münasibətlərin daha da dərinləşməsinə şərait yarada bilər. Çin daha əvvəl Azərbaycan Respublikası və Gürcüstanla strateji münasibətlərini inkişaf etdirib və indi Ermənistandakı mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Bu arada Ermənistanla Azərbaycan Respublikası arasında münasibətlərin normallaşması prosesi İrəvanla Pekin arasındakı münasibətlərin gələcəyi üçün əhəmiyyət daşıyır. Çinin Bakı ilə sıx iqtisadi əlaqələri var və Azərbaycanın regional layihələrdə iştirakı Pekin üçün əhəmiyyətlidir. Buna görə də sülh prosesində irəliləyiş və TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi Çinin Cənubi Qafqazdakı nəqliyyat və kommunikasiya layihələrində daha geniş iştirakına və Ermənistanla əməkdaşlığının genişlənməsinə şərait yarada bilər. İrəvan Çinin iqtisadi potensialından yararlanmaq üçün Pekinin Bakı ilə İrəvan arasındakı münasibətlərə dair mülahizələrini də nəzərə almağa məcburdur. Turizm və insanlar arasında əlaqələr də genişlənir. İki ölkə arasında birbaşa uçuşlar 2023-cü ildə başlayıb və 2024-cü ilin sentyabrından etibarən “China Southern” aviaşirkəti İrəvanla Urumçi arasında həftədə iki dəfə uçuşlar həyata keçirməyə başlayıb. 2024-cü ildə Ermənistana səfər edən çinli turistlərin sayı 32 min 826 nəfərə çatıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 65 faizlik artım deməkdir. Bu tendensiya 2025-ci ildə də davam edib və çinli turistlərin sayı 12 min 178 nəfər artıb. Ermənistan Qərbə yönəlmiş siyasəti ilə yanaşı, Şərqlə münasibətlərin inkişafına da diqqət yetirir. Çin qarşıdakı illərdə bu ölkənin ticarət, infrastruktur, nəqliyyat və investisiya sahələrində daha geniş iştirak edə bilər. Bununla belə, İrəvanın bu potensialdan nə dərəcədə yararlana bilməsi Bakı ilə sülh prosesində irəliləyişdən və Pekinin regional mülahizələrini idarə etmək qabiliyyətindən asılıdır. Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibənin davam etməsi də iki ölkə arasında ticarət mübadiləsinin genişlənməsinə təsir göstərməkdə davam edəcək. Mənbə: foreignpolicy.org.tr #Çin #Ermənistan #Azərbaycan Abunə olun 🟢 Ar-Rad GA