2400 лет назад в самом центре пустыни люди умели производить настоящий лёд. Без электричества, холодильников и каких-либо машин. И всё же древние персы могли производить столько льда, чтобы хранить его на протяжении всего лета. Но как? Их первая хитрость заключалась в гигантской стене из сырцового кирпича, иногда достигавшей около 12 метров в высоту. Её строили с востока на запад, чтобы зимой одна из сторон стены создавала глубокую тень, куда практически не попадали прямые солнечные лучи. Внутри этой тени сооружали длинные неглубокие бассейны. Но воду замораживала не сама стена. Её замораживало ночное небо. После захода солнца рабочие наливали в бассейны лишь очень тонкий слой воды. Пустынные ночи становились чрезвычайно холодными, а под ясным безоблачным небом вода отдавала тепло вверх — в атмосферу и дальше, в космос. В результате температура воды становилась настолько низкой, что тонкий слой успевал замёрзнуть ещё до восхода солнца. Затем процесс повторяли. Ещё один тонкий слой. Ещё одна морозная ночь. Слой за слоем лёд становился всё толще, пока его не становилось достаточно для заготовки. Но теперь возникала более сложная проблема: Как сохранить лёд замёрзшим всё лето в условиях пустыни? Его хранили под землёй, внутри огромных сооружений, называемых яхчалами (yakhchal). Толстые теплоизолированные стены, глубокие камеры и тщательно контролируемая циркуляция воздуха не позволяли жаре проникать внутрь. Получается, что древняя Персия фактически создала холодильник более чем за 2000 лет до появления электричества. تصور کنید ۲۴۰۰ سال پیش، در میان یک بیابان، مردم می‌توانستند یخ واقعی بسازند. نه برقی در کار بود، نه یخچالی و نه دستگاهی. با این همه، ایرانیان باستان می‌توانستند آن‌قدر یخ بسازند که در همهٔ تابستان نگهش دارند. اما چگونه؟ نخستین راهکارشان ساختن دیواری بزرگ از خشت بود که گاهی بلندی آن به ۱۲ متر می‌رسید. این دیوار را از خاور به باختر می‌ساختند تا در زمستان، یک سوی آن سایه‌ای ژرف پدید آورد که تقریباً هیچ آفتاب مستقیمی به آن نمی‌رسید. درون این سایه، آبگیرهای دراز و کم‌ژرفا می‌ساختند. اما این دیوار نبود که آب را یخ می‌کرد. آسمان شب بود که آن را یخ می‌زد. پس از فرونشستن خورشید، کارگران تنها لایه‌ای بسیار نازک از آب را در آبگیرها می‌ریختند. شب‌های بیابان بسیار سرد می‌شد و زیر آسمانی صاف و بی‌ابر، آب گرمای خود را به سوی بالا، به هوا و سپس به فضای بیرون از آن، می‌فرستاد. آب آن‌چنان سرد می‌شد که همان لایهٔ نازک، پیش از برآمدن خورشید یخ می‌بست. سپس کار را دوباره انجام می‌دادند. یک لایهٔ نازک دیگر، یک شب سرد دیگر. لایه روی لایه، یخ کم‌کم کلفت می‌شد تا جایی که می‌توانستند آن را بردارند و گرد آورند. اما اکنون دشوارترین بخش کار آغاز می‌شد: چگونه می‌شد یخ را در گرمای بیابان، تا پایان تابستان، یخ‌زده نگه داشت؟ آن‌ها یخ را در زیر زمین و درون سازه‌های بزرگ و شگفت‌انگیزی به نام یخچال نگهداری می‌کردند. دیواره‌های بسیار کلفت و گرمابند، تالارهای ژرف و گردش سنجیدهٔ هوا، گرمای بیرون را دور نگه می‌داشت. بدین‌سان، ایران باستان بیش از ۲۰۰۰ سال پیش از پدید آمدن برق، چیزی مانند یک یخچال ساخته بود. #heritageofiran #ancient_persia #ancient_iran #наследиеирана #древняя_персия #древний_иран